လိုအပ္ေနဆဲ စည္းကမ္းနဲ႔ နည္းလမ္း

ရဲျမတ္သူ

လမ္းေပၚမွာ ကားနဲ႔ သြားေန ခ်ိန္မွာ ကားလမ္းေတြ ပိတ္ေနခ်ိန္ ေတြ႕လိုက္ရတာက ယာဥ္စည္းကမ္းမလိုက္နာတဲ့ ကားေတြ ဇြတ္တိုးၾကတာ ဝင္ၾကတာ၊ သတ္မွတ္ ထားတဲ့ မ်ဥ္းေတြကို ဂ႐ုမစိုက္ဘဲ ျဖတ္တာေတြကေန ပိတ္ကုန္တာ သိလိုက္ရတယ္။ ေကာက္ခ်က္ခ် လိုက္မိတာကေတာ့ ျမန္မာေတြ စည္းကမ္းမရွိဘူးေပါ့။ ဒါေပမဲ့ ေသခ်ာျပန္စဥ္းစားမိေတာ့ စည္းကမ္း ေဖာက္သူ၊ မလိုက္နာသူနဲ႔ လိုက္နာေလးစားသူ၊ ေဘာင္ထဲ က ေမာင္းသူ ဘယ္ဟာကမ်ားသ လဲဆိုေတာ့ စည္းကမ္း ဥပေဒကို ေလးစားတဲ့သူကမ်ားတာသတိ ျပဳမိတယ္။ သို႔ေသာ္လက္ေတြ႕မွာ စည္းကမ္းေဖာက္သူေတြေၾကာင့္ အားလံုး ဆိုးက်ိဳးခံစားေနၾကရ တယ္။ တိုးခ်င္တိုင္းတိုးတဲ့ အငွားကားေတြျမင္တိုင္း ဇြတ္ဝင္ၿပီး ရမ္းတဲ့ ဘတ္စ္ကားေတြေတြ႕တိုင္း တကၠစီေတြ ဆိုးတယ္၊ ဘတ္စ္ကားေတြ ႐ိုင္းတယ္လုိ႔ ခံစားမိတယ္။ သို႔ေသာ္ တကယ္စည္းကမ္းရွိတဲ့ ဥပေဒလိုက္နာၿပီး စနစ္က်တဲ့ ဘတ္စ္ကားယာဥ္ေမာင္းေတြ၊ တကၠစီကားေတြ အမ်ားႀကီး ရွိေသးတယ္ ဆိုတာလည္း လက္မခံလို႔မရဘူး။

ျမန္မာႏိုင္ငံရဲ႕ ပညာေရးကမ ေကာင္းဘူး ၊တကၠသိုလ္ကထြက္ တဲ့ အင္ဂ်င္နီယာေတြ မတတ္ဘူး ဆရာဝန္ေတြ ေဆးမကုတတ္ဘူး လုိ႔ ေျပာၾကျပန္တယ္။ တကယ္လက္ေတြ႕မွာ အလုပ္ေခၚ တဲ့ အခါ အင္ဂ်င္နီယာဘြဲ႕သာ ရထားတယ္ သင္ထားတဲ့ ေခါင္းစဥ္ေတာင္ မသိၾကတာ၊ ဘာမွေမးမရတာေတြ ႀကံဳေတြ႕ရမ်ားေတာ့ မတတ္ၾကဘူးဆိုတာ လက္ခံမိတယ္။ သို႔ေသာ္ ကိုယ့္ဆီကေနပဲ ျပည္ပမွာသြား အလုပ္လုပ္ ရာထူးေတြတက္ ျမန္မာေတြ ေတာ္တယ္ အေျပာခံရသူေတြ အမ်ားႀကီး ရွိသလို ကိုယ့္လူငယ္ေတြ လုပ္ျပႏိုင္တာေတြ၊ အင္ဂ်င္နီယာေတြ ႏိုင္ငံတကာမွာ နာမည္ေကာင္းရ ေနတာေတြလည္း ရွိေနၾကျပန္တယ္။ စကၤာပူမွာ ေက်ာင္းဆက္တက္ၿပီး လမ္းေၾကာင္းေကာင္းေကာင္း ရၿပီး ထိပ္တန္း အင္ဂ်င္နီယာေတြ၊ ဆရာဝန္ေတြ ျဖစ္သူေတြလည္း ဒုနဲ႔ေဒးဆိုတာ သိရျပန္ေတာ့ ကိုယ့္လူေတြ မတတ္တာလို႔လည္း  ေကာက္ခ်က္ခ်ရခက္ျပန္ေရာ။

ဝန္ထမ္းေတြ လာဘ္စားတယ္၊ မေပးရင္ ဘာမွမလုပ္ဘူး၊ ေနရာတကာ က်စ္တယ္ ရစ္တယ္အထက္ဖားေအာက္ဖိ ျဖစ္ေနတယ္လို႔ ေျပာၾကတယ္။ တကယ္လည္း ႐ံုးဌာနေတြ သြားဖူးသူတိုင္းႀကံဳ ေတြ႕ရတာေတြအရ မေပး ရင္ မလုပ္ၾကတာေတြ၊ အမ်ဳိးမ်ဳိး ရစ္ခံရတာ အခ်ိန္ဆြဲခံရတာခ်ိန္း လိုက္ မေတြ႕ရလိုက္နဲ႔ ပစ္ထားခံ ရတာေတြလည္း အမ်ားႀကီးႀကံဳ ဖူးေနေတာ့ မွန္တယ္လို႔ဆိုႏိုင္ ေပမဲ့၊ တကယ္ အစိုးရလုပ္ငန္း ေတြမွာ တစ္ဘဝလံုးျမႇဳပ္ထားၿပီး တိုင္းျပည္အတြက္ ေန႔မအိပ္ ညမအိပ္ အလုပ္ခ်ိန္မ်ားစြာကို လခနည္းနည္းကို ေလာက္ေအာင္ သံုးၿပီးေနၾကနဲ႔၊ တိုင္းျပည္ကို တကယ္ ေစတနာနဲ႔ တည္ေဆာက္ေပးေနၾကတဲ့ ႏိုင္ငံေတာ္မ်က္ႏွာပဲ ၾကည့္တဲ့ဝန္ထမ္းေတြ အမ်ားႀကီးဆိုတာ ေတြ႕ေနရတယ္။ သူ႔စနစ္နဲ႔ သူ႔အလုပ္ကို တာဝန္ေက်ေအာင္ လုပ္ေနၾကသူေတြမ်ားစြာ ရွိေနၾကတာလည္း ဝမ္းသာဖြယ္ေတြ႕ရတယ္။ တကယ္ဆို သူတို႔ရေနတဲ့ လခခံစားမႈနဲ႔ နယ္ေတြမွာ သူတို႔ေနရတဲ့ အတြက္နစ္နာတဲ့ သားသမီးပညာေရး စီးပြားေရး စတာေတြမမႈဘဲက်ရာတာ ဝန္ထမ္းေဆာင္ေနသူ အမ်ားစုကို ျမင္ရျပန္ေတာ့ ဝန္ထမ္းေတြ မေပးရင္မလုပ္ဘူးလို႔ ေျပာရတာ အားနာလာျပန္တယ္ ။

စီးပြားေရး လုပ္ငန္းေတြဆုိ တာ ဘနဖူး သိုက္တူးဖို႔ ဝန္မ ေလးဘူး၊ ေငြရဖို႔ဆို ဘာမဆို လုပ္ၾကတယ္လို႔ ဆိုတယ္။ ေမွာင္ခို ခ်တယ္၊ အခြန္ေရွာင္တယ္၊ လိမ္ညာ သြင္းတယ္၊ ေရာင္းတယ္ကတိမတည္ဘူးလို႔ ႀကံဳေတြ႕ေနၾကရတယ္။ သူရဖို႔ဆိုရင္ ဘယ္သူဆို ေပးတယ္ ေပါင္းတယ္ ရေအာင္လုပ္ၾကၿပီး ဖ်က္ဆီးလို႔ ဝန္ထမ္းေတြ ပ်က္စီးၾကရတယ္ ဆိုတာလည္း ေျပာခံရတယ္။ ေဆးအတုလုပ္တာေတြ စားေသာက္ကုန္ေတြကို အႏၲရာယ္ရွိတာေတြနဲ႔ ထုတ္တာစတဲ့ လုပ္ရပ္ေတြဟာ ျပည္သူတစ္ရပ္လံုးကို ဒုကၡေရာက္ေစသလိုလိမ္ဖို႔ ဘတ္ဖို႔ဝန္မေလးၾကလို႔ လိမ္ေျပးၾကလို႔ ကတိမတည္လို႔ လုပ္ငန္းေတြေၾကာင့္ တိုင္းျပည္မွာ ဖ႐ိုဖရဲနဲ႔ ပ်က္စီးကုန္တာ ဒုကၡေရာက္တာကို ေတြ႕ေနရလို႔ ဒီဝိသမေလာဘသားေတြေၾကာင့္ တိုင္းျပည္ ဝန္ထုပ္ဝန္ပိုးျဖစ္ၿပီး ဆိုးရြားေစတယ္လို႔ ဆိုႏိုင္တယ္။

စကၤာပူ ေလဆိပ္မွာ စနစ္တက်တန္းစီၿပီး ေလယာဥ္ေပၚတက္လာတဲ့ လူရြယ္ေလးက ျမန္မာေလဆိပ္ေရာက္ေတာ့ ေက်ာ္ခြတယ္၊ တိုးေဝွ႔တယ္။ စကၤာပူလမ္းေပၚ ကား ေမာင္းေနက် ျမန္မာ ကေလးမပဲ ရန္ကုန္ ေရာက္ေတာ့ ထင္သလို ေမာင္းတယ္။ ဂ်ပန္မွာ စည္း ကမ္းရွိၿပီး အလုပ္ႀကိဳးစားတဲ့ လူရြယ္ကေလးက ျမန္မာျပည္က အလုပ္ခြင္မွာ Facebook ပဲ ပြတ္ေနတာေတြ ေတြ႕ေနရတာလည္း လက္ေတြ႕ပါပဲ။

တကယ္တမ္းက်ေတာ့ ကိုယ့္ႏိုင္ငံမွာ ယာဥ္စည္းကမ္းလမ္း စည္းကမ္းကို ဂ႐ုမစိုက္ၾကတာ အေလးမထားၾကတာ မဟုတ္ဘူး စည္းကမ္း ေဖာက္ဖ်က္သူေတြက ဖ်က္လို႔ လြယ္ေနတာ ဘာမွအ ေရးယူမႈ မရွိတာ ျဖစ္ေနတယ္။ ဖမ္းတဲ့သူေတြကလည္း မေဖာက္ ေစခ်င္လို႔ ဖမ္းတာထက္ ဖမ္းရင္ ေငြရတာဆိုေတာ့ စည္းကမ္း ေဖာက္ခ်င္လာေအာင္ လႊတ္ လႊတ္ေပးတယ္ ဒါမွေဖာက္တဲ့ သူရွိေနမယ္ မေဖာက္ရဲျဖစ္သြားရင္ ဖမ္းစရာ မက်န္မွာ ေၾကာက္ေနၾကသလိုပဲ။ လူႀကီးကား VVIP ကား ဆိုတာေတြ ရွိေနၾကတာ။ ၿငိမ္းခ်မ္းေရးကား ရဲထုတ္ေပးထားတဲ့ လိုင္စင္ ဘယ္အဖြဲ႕ အစည္း၊ ညာအဖြဲ႕အစည္းေတြ ရွိေနတာစတဲ့ စနစ္မွာ ႐ႈပ္ေထြးေပြလီထားတာေတြကလည္း ျပႆနာျဖစ္သလို ႏိုင္ငံတကာနဲ႔ ယွွဥ္ရင္လုပ္ထားတဲ့ စည္းကမ္း ဆြဲထားတဲ့ မ်ဥ္းသတ္မွတ္ထားတဲ့ ပါတက္နဲ႔ တရား႐ံုးမွာ ရပ္ၿပီးေျဖရွင္းရတဲ့ တရားစီရင္ေရးစနစ္ ဒဏ္ေၾကးေဆာင္ၿပီးတာနဲ႔ၿပီးတဲ့ အခ်က္အလက္မသိမ္းထားတဲ့ လိုင္စင္ ပိြိဳင့္စနစ္ေတြ ေငြေပးယူစနစ္ေတြ သာမက သတ္မွတ္စည္းကမ္း ဆိုင္းဘုတ္ေတြ စနစ္မက်တာ၊ မလံုေလာက္ တာေတြလည္းပါသလို ဥပေဒထိန္းေက်ာင္းတဲ့ အဖြဲ႕အစည္းရဲ႕ ဖြဲ႕စည္းပံုကအစ အားနည္းေနသလို ခံစားမိတယ္။

ေနာက္ၿပီး ျမန္မာႏိုင္ငံရဲ႕ ပ ညာေရးက ပညာမသင္ေပးလိုက္ တာ မဟုတ္ဘူး စနစ္တက် သင္႐ိုးေတြနဲ႔ ဆရာေတြ သူ႔ အလုပ္သူလုပ္ၿပီး သင္ေပးၾကတယ္။ သို႔ေသာ္ သင္တာေတာ္တဲ့ သူနဲ႔ ညံ့တဲ့သူကို ခြဲေပးႏိုင္စြမ္းရွိတဲ့ စနစ္မရွိတာနဲ႔ တကယ္ႀကိဳးစားၿပီး တတ္တဲ့ ေက်ာင္းသားေရာ၊ မႀကိဳးစားဘဲ ခိုးခ်တဲ့ ေက်ာင္းသားေရာ၊ ဘာမွမလုပ္ဘဲ ညံ့တဲ့ေက်ာင္းသားေရာ လြယ္လြယ္ေအာင္ေစတဲ့ စနစ္ ရွိေနတယ္။ ဒီေတာ့ ျမန္မာဘြဲ႕ရ ေတြမတတ္ဘဲ ေအာင္တယ္ဆိုတဲ့စြပ္စြဲခ်က္ကလည္း မွန္ေနတာပဲ။ မတတ္တဲ့ သူေတြကို တတ္ပါတယ္ဆိုတဲ့ လက္မွတ္ေတြ ေပးထားမိၾကတာကိုး။ ဒီေတာ့တကယ္တတ္တဲ့ သူေတြက နစ္နာေနၾကတယ္။

အစိုးရဝန္ထမ္းေလာကေရာ ျပင္ပ ပုဂၢလိက ေလာကပါ ကိုယ္ေတြဆီမွာ KPI စနစ္မရွိဘူး လုပ္သက္နဲ႔ပဲဲ လူႀကီးေျပာစကား နားေထာင္ၿပီး မလုပ္မ႐ွဳပ္ မျပဳတ္ျဖစ္ေနၾကတာ။ JD မေသခ်ာဘဲ လုပ္ေနၾကရတာ စီမံခန္႔ခြဲသူေတြ လုပ္ငန္း ပိုင္ရွင္ေတြပိုင္းကလည္း အားနည္းတာ သူတို႔လည္း မတတ္တာ လုပ္မရတာေတြေၾကာင့္ Ecosystem လည္ေနတာႀကီးကို မျပင္ႏိုင္ ျဖစ္ေနၾကသလို၊ တကယ္ ရဲရဲတင္းတင္း လာဘ္စားတဲ့ မဟုတ္တာ လုပ္ရဲတဲ့သူေတြက လည္း သူတို႔ရွာေပးထားတဲ့ လူႀကီး ေတြက ကာေပးတာ ေပါင္းၿပီး လုပ္စားၾကတာ။ လုပ္ခ်င္ရာလုပ္ ဘာ ျပႆနာတက္တက္ အစ္ကိုႀကီးညီေလးနဲ႔ ရွင္းလို႔ရေနတာ ရွာထားတဲ့ အထုပ္ကို ခြဲေပးတဲ့နည္း နဲ႔ ရွင္းလိုရေနတာ ေနာက္ဆံုး ဆံုးျဖတ္ခ်က္ေပးတဲ့ တရားစီရင္ေရး မွာကိုက အားနည္းေနလို႔ျဖစ္ေန တာေတြက ေပၚတင္ေတာင္းေန သူေတြကို အားလံုးက ေၾကာက္ၿပီး ေပးေနရတာေတြနဲ႔ မေပးရင္ရစ္ၿပီး အခ်ိန္ကုန္ေအာင္လုပ္ခြင့္ ရွိေနေတာ့ အခ်ိန္ကုန္မွာ အသိမ္းခံရမွာ ေၾကာက္ၿပီး ေပးၾကကမ္း ၾကျဖစ္ေစတဲ့ စနစ္ေတြ အရလ ည္း ဒါမ်ိဳးေတြ ျဖစ္ၾကသလို အယိုအေပါက္မ်ားတဲ့ တည့္တည့္လုပ္ကိုင္မရတဲ့ ႐ႈပ္ေထြးေနတဲ့ဥပေဒနည္းဥပေဒ စည္းကမ္း နည္းလမ္းေတြေၾကာင့္လည္း ဒါမ်ိဳးေတြက ရွိေနဦးမွာပါပဲ။ ဒီေတာ့ တကယ္ဂုဏ္ ျပဳထိုက္တဲ့ အမ်ားစု ဝန္ထမ္းေတြ အတြက္ အရိပ္မည္း ထိုးသလိုျဖစ္ကုန္ေစတာလို႔ပဲ ျမင္မိတယ္။

တိုင္းျပည္မွာ လူတိုင္း ပညာ သင္ၿပီးရင္ အလုပ္အကိုင္ေတြ ရ ၾကဖို႔လုပ္ၾကဖို႔လိုတယ္။ လခစားျဖစ္ေစ ၊ကိုယ္ပိုင္ျဖစ္ေစလိုတယ္အစိုးရဆီျဖစ္ေစ အျပင္မွာ ျဖစ္ေစ အလုပ္လုပ္ကိုင္ၾကရာမွာ စီးပြား ေရး လုပ္ငန္းေတြဆိုတာ အေရးႀကီးတယ္။ တကယ္အလုပ္အ ကိုင္ အခြင့္အေရးေပးတဲ့ လုပ္ငန္းႀကီးေတြ၊ အခြန္ရတဲ့လုပ္ငန္းႀကီး ေတြကို လူတိုင္း ေလးစားရမဲ့အ စား ခ်မ္းသာရင္ကို ခ႐ိုနီဆိုၿပီးအျမင္မၾကည္တာ၊ ခ်မ္းသာသူ ဟာ အာဏာရွိသူနဲ႔ ေပါင္းစားသူ၊ သဘာဝ ပတ္ဝန္းက်င္ဖ်က္သူ၊ အခြန္ေရွာင္သူ၊ အလုပ္သမားဆီက ဂုပ္ေသြးစုပ္သူလို႔ ျမင္ၾကတာဂြင္ ေၾကာင့္ပဲ ခ်မ္းသာတယ္လို႔ထင္ ၾကတာေတြက လႊမ္းမိုးလာေတာ့ တကယ္ ႐ိုးသား ႀကိဳးစား ဖန္တီးႏိုင္သူေတြ လုပ္ေဖာ္ကိုင္ဖက္အေပၚ ေစတနာႀကီးတဲ့ လုပ္ငန္းရွင္ ႀကီးေတြ မွ်တသူေတြ၊စီမံ ခန္႔ခြဲမႈေကာင္းသူေတြ၊ စနစ္ေကာင္းသူေတြ တကယ့္ အလုပ္ကိုင္ေကာင္း ေတြကို ဖန္တီးသင္ယူေပးသူေတြ ႏိုင္ငံတကာ တန္းဝင္ေအာင္ေဆာင္ရြက္ေပးႏိုင္သူေတြ ရွိေနၾကေပမဲ့ တိုင္းျပည္က အလုပ္အကိုင္ေတြဖန္တီး ေပးႏိုင္႐ံုမကအ ရည္အေသြး တက္ေအာင္အၿမဲ သင္ေပးႏိုင္သူေတြက အျမင္မၾကည္တာကို ခံေနရရွာတယ္။ဒါ တည္း တိုင္းျပည္ ေရရွည္အတြက္ ေကာင္းတာေတာ့ မဟုတ္ ဘူး။ တကယ္ေတာ့ အခြန္ေရွာင္ တာကို မဖမ္းဘဲေနတာ၊ ေမွာင္ခို ေတြ လြယ္ေနတာ၊ တိုင္းျပည္က ေငြ စီးဝင္စီးထြက္ထင္သလို လုပ္ရေနတာဟာ တကယ္ ေကာင္း ေရာင္း ေကာင္းဝယ္လုပ္ေနသူ ေတြ မရွင္သန္ႏိုင္ေအာင္ မရပ္တည္ႏိုင္ေအာင္ လုပ္ေပးေနသလို ျဖစ္ေတတယ္။ အဓိက ကေတာ့ Rule of the Law ပါပဲ။

ကိုယ့္ဆီမွာ အဓိက လိုေနတာကေတာ့ ဒီမိုကေရစီဆိုၿပီးထင္ရာကို ပရမ္းပတာလႊတ္ထားတာထက္ စည္းကမ္းရွိဖို႔ ဥပေဒေတြ တရားမွ်တၿပီး ထိေရာက္ဖို႔ လူေကာင္းေတြကို ကာကြယ္ဖို႔ လူဆိုးေတြ ရွင္းႏိုင္ဖို႔ အတြက္လုပ္ဖို႔လိုတာေတြ မလုပ္ေတာ့ေတာ႐ိုင္း ဥပေဒလို ေကာင္းဘိြဳင္ေခတ္ကလို ေသနတ္ပစ္ႏိုင္သူႏိုင္တဲ့ေခတ္ ေရာက္ေနသလိုပါပဲ။ ဥပေဒေတြမထိေရာက္တာ၊ လူေတြ မယံုၾကည္ မေလးစားတာက အကယ္ျပႆနာ အစစ္ဆိုတာ သိဖို႔လိုပါတယ္။ တကယ္က သူ႔ဘာသာသူ လမ္းစည္းကမ္းေဖာက္တ၊ သူဘာသာသူစာေမး ပြဲခိုးခ်တာ သူဘာသူ လာဘ္ယူတာ ဘာျဖစ္လည္းဆိုတဲ့ စိတ္ရွိေနသမွ်ဆိုးတဲ့ သူေတြကို ကာကြယ္မေပးတာ ရွိေနသမွ် ေကာင္းတဲ့သူေတြဘယ္ေလာက္ရွိရွိ အဲဒီပတ္ဝန္းက်င္ အဲဒီေလာကႀကီးက ေနခ်င္စဖြယ္မျဖစ္မွာေတာ့ အေသအခ်ာပါပဲ။ ဒါေၾကာင့္ Organization Design မွာ စနစ္ကို ေသခ်ာလုပ္ၿပီး ထိေရာက္တဲ့ အားထည့္မႈ မရွိရင္  ကၽြန္ေတာ္တို႔ဟာ မစင္ပါေနတဲ့ ဟင္းခြက္စားေနၾကရသလို၊ ဖိနပ္စုတ္ က်ေနတဲ့ ေရအိုးထဲက ေရေသာက္ေနရသလို ဘဝကို အားလံုး ေရာက္ၾကရမွာ ျဖစ္လို႔အေရးႀကီးတယ္လို႔ ထင္ျမင္မိပါတယ္။ မိတ္ေဆြတို႔ ဘယ္လိုယူဆၾကပါသလဲ။