အေလ့အက်င့္ဆိုတာ

သာမန္ လူတစ္ေယာက္ အရက္ေသာက္မိတဲ့အခါ ရီေဝတာ၊ မူးတာ ျဖစ္မယ္။ အရက္ရဲ႕အ စြမ္းျပမယ္။ အခ်ိန္တစ္ခု ေရာက္တဲ့အခါမွာ အမူးေျပသြားတတ္ ၾကတယ္။ အရက္ေသာက္တဲ့ အခါ အရက္ရဲ႕ အစြမ္းကို လူတိုင္းခံႏိုင္ရည္ မတူႏိုင္ေပမယ့္  သက္ေရာက္မႈေတာ့ တူေလ့ ရွိတယ္။ အလြယ္ ေျပာရရင္ အရက္မူးတယ္ေပါ့။

အရက္စြဲသြားၿပီ ဆိုတဲ့ အေန အထားေပါ့။ တကယ္ေတာ့ အရက္တင္မဟုတ္ပါဘူး အျခားမူးယစ္ေဆးဝါးေတြလည္း တကယ္စြဲသြားတဲ့ အခါမွာ ျဖတ္လို႔ မရတာက အဲဒီက အရသာေတြ ေပးတဲ့ ခံ စားမႈကို ႏွစ္သက္တာေတြ သာမက ပံုမွန္ျဖစ္ဖို႔ ေနႏိုင္ဖို႔ အတြက္ကို လိုလာတယ္။ မရရင္ ယင္းထလာၾကတယ္။  မရမက ရေအာင္ ရွာေသာက္ၾကဖို႔ ျဖစ္တဲ့နည္းနဲ႔ ႀကိဳးစားလာၾကတယ္။ ဒါေၾကာင့္ မူးယစ္ေဆးကို ေဆး႐ံုမွာ ျဖတ္ေပးရတာ၊ အရက္ကို ဆရာဝန္နဲ႔ စနစ္တက်ကုၿပီး ျဖတ္ေပးရတာေတြ ျဖစ္လာရတယ္။

အလားတူပဲ အဂတိလိုက္ စားမႈ၊ လာဘ္ေပးလာဘ္ယူမႈစတာမ်ဳိးေတြဆိုတာကလည္း အစ မလုပ္ထားတဲ့၊ စည္းကမ္းရွိတဲ့၊ ပညာေရး ေကာင္းတဲ့ တိုင္းျပည္  (ဥပမာ ဥေရာပကအခ်ဳိ႕ေနရာ) ေတြမွာဆိုရင္၊ ဒီလို မဟုတ္တာ လုပ္ဖို႔ဆို တာအေတာ္အားထုတ္ရတယ္။ ဥပေဒေဘာင္ထဲ ေနရတာက ေရလိုက္ငါးလိုက္ လြယ္တယ္။ အဂတိလိုက္စားမႈ ရွင္းတဲ့ ေနရာမွာ အဂတိ လိုက္စားဖို႔ ဆိုတာဟာ ကားသိပ္႐ႈပ္ၿပီး အျမန္သြားေနတဲ့ လမ္းမႀကီးကို မ်ဥ္းၾကားမပါဘဲ ျဖတ္ကူးရသလို ဘယ္သူမွ အလြယ္မကူးရဲဘူး။

ဒီလိုပဲ အဂတိလိုက္စားေနၾကတဲ့ ႏိုင္ငံေတြ အသိုင္းအဝိုင္းေတြမွာလည္း ဒီလုိ လာဘ္ေပးၾကတာက သိပ္ၾကာသြားတဲ့ အခါ ခုနကေျပာသလို အရက္စြဲ ေသာက္သလို ျဖစ္သြားၿပီး လုပ္ငန္းေတြဟာ ေငြေပးမွလုပ္ေပးတာ၊ အေပၚက ဝိတ္နဲ႔ ထိန္း  ခ်ဳပ္ ၿခိမ္း ေျခာက္မွ လုပ္ၾကတာ လြယ္လြယ္ လုပ္ေပးလိုက္ရရင္ ေပါသြားမွာ စိုးၾကရာက ရပ္လို႔ မရဘူးဆိုသလိုျဖစ္လာတယ္။ ဒီေတာ့ လုပ္ငန္းေတြ အရာရာဟာ ေပးမွလုပ္ၾကသလိုေတြ ျဖစ္ကုန္ ၾကတယ္။

ဒီေတာ့ မေပးတဲ့အခါ စားပြဲေတြ ကူးရမွာေတြ မကူးေတာ့ဘူး ။

ျဖတ္စရာရွိတာေတြ လုပ္စရာရွိ တာေတြ လုပ္ၾကရမွာေတြ အလကားလုပ္မေပးေတာ့ဘူး။ ေရေလာင္းမွ လာၿပီး တစ္ခုခု ေပးမွလုပ္ေပးတာေတြ ျဖစ္လာတယ္။ ဒါဟာလည္း ခုနက အရက္ရမွ ခႏၶာကိုယ္က လိုတာေတြ ထုတ္ႏိုင္ဖုိ႔လိုသလို လာဘ္ေပးမွ ေရေလာင္း မွ၊ ဝိတ္နဲ႔၊ ဖိမွ၊ အဂတိလိုက္ စားၾကမွ အလုပ္ေတြ လည္ပတ္ေန ၾကတာ ျဖစ္ကုန္ၾကတာေတြ ျဖစ္ေန တယ္။

သို႔ေသာ္ စနစ္က ဒီလိုလည္ ေအာင္လုပ္ထားေတာ့ ဥပေဒကို ခက္ေအာင္က်စ္ထား၊ ဆိုရွယ္လစ္ေခတ္က ပုဂၢလိက ပိုင္ဆိုင္မႈကို မရွိေစခ်င္တဲ့ လုပ္ထံုးလုပ္နည္းေတြနဲ႔ စိတ္ဓာတ္ေတြကို အစိုးရယႏၲရားမွာ အျမစ္တြယ္ထားေစေတာ့ အလုပ္ျဖစ္ဖို႔ ဆိုတာက ထိပ္ကစ ေပါင္းဖို႔ ေပးဖို႔၊ ေနရာတကာ ေငြန႔ဲရွင္းဖို႔၊ အာဏာဝယ္ရွင္းဖို႔ေတြ ျဖစ္လာၾကတယ္။

တကယ္လည္း ႏိုင္ငံတကာဆန္ဆန္ သိပ္တိက်ၿပီး စနစ္နဲ႔ လုပ္သူေတြ အျပင္ကလာစမ္းတဲ့ ျပည္ တြင္းျပည္ပကသူေတြ ေနာက္ဆံုး ႐ံွဳးၿပီး ျပန္လွည့္ေျပးၾကရသူေတြ မ်ားလာတယ္။ တိုင္းျပည္ စီးပြား ေရးကလည္း လုပ္သူထက္ ေခါင္းပံုျဖတ္လည့္ပတ္ ရေနသူအတြက္ ျဖစ္ေနရာက ေငြေၾကးေတြ ေဖာင္းပြၿပီး သယံဇာတ ကုန္ၿပီး သဘာဝ ပတ္ဝန္းက်င္ ပ်က္ၿပီး ခၽြတ္ၿခံဳက် လာတယ္။ ထိုးဆင္းလာတယ္။

ဒီအခ်ိန္မွာ အရက္ဆက္ ေသာက္ရင္ ေသမယ္ အရက္ျဖတ္ဖို႔ လိုတယ္ဆိုတာ သိတဲ့ ပံုစံမ်ိဳးျဖစ္တဲ့ ၂၀၁၅ မွာ ေျပာင္းလဲဖို႔ အခ်ိန္တန္ၿပီဆိုၿပီး တစ္ျပည္လံုးက ေျပာင္းလဲခ်င္လာၾကတယ္။ ဒီ ပံုစံနဲ႔ ဆက္သြားလို႔ မရေတာ့ဘူး ဆိုတာ အားလံုး သေဘာေပါက္ လက္ခံလာတယ္ဆိုတာ မဲအျပတ္ႏိုင္တာကေန သက္ေသျပႏိုင္ခဲ့တယ္။ တိုင္းျပည္ ဂုဏ္သိကၡာရွိလာဖို႔ဝမ္းစာ ဝလာၾကဖို႔ အားလံုးဆင္းရဲ တြင္းက လြတ္ဖို႔ ဆိုတဲ့ အသိေတြနဲ႔ညီၫြတ္ခဲ့ၾကတယ္။

ဒီလိုအခ်ိန္မွာ စီးပြားေရးလုပ္ငန္းေတြမွာ ထိပ္ေရာက္ေနတဲ့ လုပ္ငန္းရွင္ႀကီးေတြရဲ႕ ဓေလ့  အဂတိ လုိက္စားသူေတြနဲ႔ ေပါင္းစားတာ ေတြကို မေကာင္းဘူးဆိုၿပီး အလုပ္မခံၾကတဲ့အခါ၊ ေစာေစာကေျပာတဲ့ အရက္ေသာက္ေနတာကို ဇြတ္ရပ္လိုက္တဲ့ အခါ၊ လုပ္ငန္းေတြက မလည္ေတာ့ဘူး။ အစိုးရယႏၲရားဘက္ကလည္း အရင္လိုမရေတာ့ မလုပ္ရဲသလို စည္းစနစ္ေတြကိုယ္ တိုင္ကလည္း ေႏွးတာေလးတာ ျဖစ္ေစတဲ့ ဒီဇိုင္းေတြ ျဖစ္ေနပံုရတယ္။

ဒီေတာ့ စီးပြားေရးကမသြား ေတာ့ဘူး၊ ဆံုးျဖတ္ခ်က္ေတြက ထိပ္ေနရာအခ်ဳိ႕ေတြမွာ တစ္ေနၿပီး ေႏွးေကြးေလးလံသြားၾက တာ ေတြ ျဖစ္လာကုန္ေတာ့တယ္။ ဒါက ဘာတဲ့ တူသလဲဆိုေတာ့ အရက္စြဲေနသူတစ္ေယာက္ ႐ုတ္တရက္ အရက္ရပ္လိုက္ေတာ့ ယင္းထသလို ခႏၵာကိုယ္ကလိုတဲ့ ဓာတ္ ေတြ အရက္ကထုတ္ေနရာက အရက္မလာေတာ့ မထုတ္ႏိုင္ေတာ့သလို ျဖစ္ၿပီး ႏိုင္ငံေတာ္ရဲ႕ ယႏၲရားႀကီးက လာဘ္ေပးလာဘ္ယူမႈ၊ အဂတိလိုက္စားမႈကို ျပန္ လည္ ေတာင့္တသလိုျဖစ္လာ တယ္။

႐ုတ္တရက္ ယႏၲရားထဲကအ ရင္ရေနတဲ့ ဝင္ေငြေတြေလ်ာ့ သြားတာေရာ။ ေပးစရာရွိတာ ေပးၿပီးအလုပ္တြင္တြင္နဲ႔ ေပါင္းစားစီးပြားေရးသမားေတြရဲ႕ လုပ္ငန္းေတြက မေပးရဘူး။ စနစ္အေျပာင္းမွာ အရက္ထပ္မရလို႔ ယင္းထသလို စီးပြားေတြက်လာတယ္။ ကုန္ေစ်းႏႈန္းေတြ တက္လာတယ္ အလုပ္အကိုင္ေတြ ရွားပါးလာတယ္။ ေငြေၾကးစီးဆင္းမႈေလ်ာ့က်သြားတယ္။

ႏိုင္ငံတကာက ေစာင့္ေနသူေတြ လည္း မလည္ပတ္တဲ့ ယႏၲရားမွာ အလုပ္လုပ္မရေတာ့ဘူးဆိုၿပီး ျပန္သူျပန္၊ ရပ္သူရပ္ျဖစ္ၿပီးလုပ္ငန္းေတြ ေလ်ာ့ကုန္ၾကရာက လည္ပတ္မႈ ေႏွးေကြးေလးလံသြားတယ္။ အရင္က ကိုယ့္ေဇာနဲ႔ ကိုယ္ ရေနတာေတြရဲ႕ တြန္းကန္မႈတဲ့ ႀကိဳးစားတဲ့ သူေတြလည္း မလုပ္မ႐ႈပ္ မျပဳတ္ျပန္ေနၾကေတာ့ လုပ္ငန္းေတြ မလည္ေတာ့ဘူး စနစ္ႀကီး ကိုယ္တိုင္ကေႏွးၿပီး အခ်ဳိ႕ေနရာေတြ ရပ္ေနသလိုကို ျဖစ္သြားကုန္တယ္။ ဒါဟာ အရက္ မရလို႔ယင္း ထေနတာလို႔ ကြ်န္ေတာ္ျမင္ေနမိတယ္။

Behaviour change  ဆိုတာ လြယ္တာမဟုတ္ေတာ့ ပတ္ဝန္းက်င္ကို ေျပာင္းဖို႔ Chain Management နဲ႔ Organization Design ျပန္ဆြဲႏိုင္ဖို႔ ေျပာင္းဖို႔ လြယ္တာမဟုတ္ေတာ့ အရက္ျပန္ ေသာက္သလို အခ်ိန္မေရြးလည္း ျပန္လည္ သြားႏိုင္တယ္ဆိုတာလည္း သတိျပဳဖို႔ အေလးထားစဥ္းစားႏိုင္ဖို႔လိုတယ္။ ေနာက္ပညာရွင္ေတြ၊ ေငြေတြ၊ ေခါင္းေဆာင္မႈေတြလည္း လိုအပ္တယ္။

မလြယ္ဘူးဆိုေပမယ့္ ကိုယ္ေတြႏိုင္ငံမွာ ေဒၚေအာင္ဆန္းစုၾကည္လို ကမၻာကလက္ခံတဲ့ တိုင္းျပည္ကို ေျပာႏိုင္ဆိုႏိုင္လႊမ္းမိုးႏိုင္ တဲ့ ေခါင္းေဆာင္ရွိတုန္းမွ မလုပ္ ႏိုင္ရင္ ေနာက္ အလွည့္ဆိုတာ ျဖစ္ဖို႔ ခဲယဥ္းတယ္။ အခ်ဳိ႕သူ ငယ္ခ်င္းေတြ ေဆး   လိပ္ျဖတ္ရတာ လြယ္ပါတယ္ ခဏခဏျဖစ္ေနတာပဲဆိုသလို ျဖတ္လိုက္ျပန္ ေသာက္လိုက္ လိုမ်ဳိးလည္း တစ္ပတ္ျပန္မလည္ ေစခ်င္ဘူး။ ထိထိေရာက္ေရာက္ ေျပာင္းလဲေစခ်င္တယ္။

အခက္အခဲေတြ၊ စိန္ေခၚမႈေတြကိုလည္း တကယ္ အတိုင္းအတာကို နားလည္သိရွိ လက္ခံ ႏိုင္ဖို႔လိုတယ္။ အရက္ဆာလိုက္ေသာက္လိုက္ဘဝလို လြယ္ကူေခ်ာေမြ႕တာ မဟုတ္ဘူး ဆိုတာလည္း နားလည္ သေဘာေပါက္ဖို႔ လိုသလို ယင္းထတာကို အတိုင္းအတာ တစ္ခုထိ ခံႏိုင္ရည္ ရွိၾကဖို႔လည္း အမ်ားစု အတြက္လိုတယ္။ အေရးႀကီးတာက ျပန္မေသာက္ ျဖစ္မွ ေအာင္ျမင္မယ္ ဆိုတာ ျဖစ္လို အရင္က ေပးေကၽြးႀကီးပြားတဲ့ တိုင္းျပည္ရဲ႕ ႂကြယ္ဝမႈ အမ်ားစုရ ထားတဲ့ ခ႐ိိုနီေတြ ကိုယ္တိုင္က လူသစ္စိတ္သစ္နဲ႔  ပါဝင္ ပူးေပါင္းႏိုင္ၾကဖို႔ လိုမယ္။

တစ္ဖက္မွာလည္း တရားဥပေဒက အားေကာင္းၿပီး အေရးယူႏိုင္ဖို႔၊ တိက်ျပတ္သားဖို႔၊ စနစ္က်ဖို႔ ၊အလြဲသံုးစားမလုပ္ဖို႔ စတာေတြ လိုမယ္။ကြ်န္ေတာ္တုို႔ရဲ႕ အနာ ဂတ္အတြက္ ေနာင္သားစဥ္ေျမး ဆက္ အတြက္ တိုင္းျပည္ အရက္ ေၾကာင့္ ေရတိမ္အနစ္ ခံမလား အရက္ေက်းကြ်န္ အျဖစ္ခံမလား၊ က်န္းမာတဲ့ တက္ႂကြလန္းဆန္း ဖ်တ္လတ္တဲ့ ဘဝကို သြားမလား ဆိုတာကို ဆံုးျဖတ္ၿပီး အဂတိ လိုက္စားမႈေတြနဲ႔ သူတို႔ တြဲၿပီး အသက္ဝင္ေနၾကတဲ့ ႏိုင္ငံေတာ္နဲ႔ တိုင္းျပည္တြင္းက ဥပေဒ နည္းဥပ ေဒ လုပ္ထံုးလုပ္နည္း ဓေလ့ဆိုးေတြ အက်င္ဆိုးေတြကို ရွက္တတ္ ေၾကာက္တတ္ၿပီး တြန္းလွန္ႏိုင္တဲ့ ႏိုင္ငံေတာ္သစ္ႀကီးအတြက္ မိတ္ ေဆြတို႔ ပါဝင္ကူညီေပးၾကဖို႔ ေတာင္းဆိုခ်င္ပါတယ္။ အားလံုး အနာဂတ္ေကာင္းကို တစ္ပတ္မလည္ဘဲ ေရွ႕ကို  ေရာက္ႏိုင္ၾကပါ ေစ။